Bouwkundig erfgoed nog steeds onder druk

15/09/2008 - Persmededeling

erfgoed onder drukWe zijn trots op ons erfgoed en dat is goed, zegt Filip Watteeuw . Maar er staan nog te veel monumenten te verkommeren en er verdwijnen er te veel onder de sloophamer, vooral in de steden, en daar moet iets aan gedaan worden.

Vlaanderen heeft geen traditie van herbestemming

We weten het zeker, de Open Monumentendag wordt opnieuw een succes. Wellicht staan er zondag opnieuw lange rijen wachtenden voor vele monumenten. Het toont aan dat de houding van het grote publiek tegenover monumentenzorg en bouwkundig erfgoed erg is veranderd, in positieve zin wel te verstaan.
Die verhoogde publieke gevoeligheid zorgt ervoor dat opvallende monumentale historische gebouwen minder kans hebben om onverhoeds onder de sloophamer te verdwijnen. Massale reacties van de Gentenaars verhinderden de sloop van het laatste overgebleven stenen wintercircus van Vlaanderen. Actiegroepen houden in Oostende al jarenlang de aangekondigde afbraken van het Hotel du Louvre en het Hotel La Paloma tegen. Na de felle reactie van een erfgoedvereniging krijgt het sociale woningbouwcomplex van architect Fierens in Antwerpen misschien een nieuwe kans.

Toch is de twintigste editie van de Open Monumentendag geen aanleiding tot grote feestvreugde. Tegenover deze kleine, vaak tijdelijke successen staan de vele waardevolle historische gebouwen die nog verdwijnen of teloor gaan. In Oudenaarde staat het eeuwenoude Schipperskerkje - al vijftig jaar een beschermd monument - koudweg te verkommeren. In dezelfde stad werden de mooie interbellumgebouwen van Brouwerij 'De Bisschop' gesloopt om plaats te maken voor een luxe nieuwbouwproject. In Oostende worden lelijke en dure appartementsgebouwen opgetrokken waar schitterende belle epoque en interbellumarchitectuur stond. Recent nog werden in Gent de resterende 16de-eeuwse vleugels van het klooster van de 'Filli-Dieuzen' afgebroken omdat er een ondergrondse parkeergarage komt.

Wat vooral wordt onderschat is de verdere aantasting van de basis, van de context van de historische stad. Een historische stad wordt immers niet alleen gemaakt door de erkende monumenten, maar ook door de kleine architectuur, het straatbeeld en door hun samenhang met de bebouwde omgeving. Op basis van 'Bouwen door de eeuwen heen', de inventaris van het bouwkundig erfgoed in Vlaanderen, onderzochten we hoe het in Gent was gesteld met het bouwkundig erfgoed. Het resultaat was onthutsend. In amper dertig jaar tijd is bijna een vijfde van het bouwkundig erfgoed verdwenen. Het ziet er niet naar uit dat de cijfers in andere steden beter zijn. Integendeel. De sloopcijfers voor Oostende over dezelfde periode zijn gewoonweg hallucinant. Op het traject van het Prinses Stefanieplein over de Koningstraat tot de Van Iseghemlaan is meer dan de helft van het bouwkundig erfgoed verdwenen. Terwijl de genoemde inventaris net de basis had moeten vormen voor een doordacht erfgoedbeleid, is hij de voorbije jaren vakkundig leeggeroofd.

Bovendien is er in alle steden een banalisering van het historische gebouwenpatrimonium door 'alledaagse' beschadigingen. Gevels worden onoordeelkundig gedecapeerd, ornamenten en imitatiebanden verdwijnen, rondboogvensters worden rechthoekig, vensteromlijstingen worden weggekapt, waardevolle interieurs en muurschilderingen worden vernietigd. Verminkte winkelpuien en façadisme zijn schering en inslag.
Wij vrezen dat aan deze situatie niet snel een eind komt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Groot-Brittannië heeft Vlaanderen geen traditie van herbestemming. Omwille van het rendement kiezen veel projectontwikkelaars en hun architecten hier al decennia voor afbraak en nieuwbouw. Door de onderschatting van de prijs van grondstoffen en energie - milieueffecten worden nog steeds amper meegerekend - wordt er zelfs niet meer nagedacht over herbestemming. Zeker met de huidige hoge vastgoedprijzen is het voor de projectontwikkelaars bijna vanzelfsprekend om bouwkundig erfgoed te slopen en te vervangen door meer renderende appartementen of kantoren. Slopen en bestemmen is voor hen gewoon goedkoper dan herbestemmen. De bouwwereld zit vast in een pure 'wegwerplogica'.

Om een tegenwicht te vormen rekent de bevoegde minister, Dirk Van Mechelen (Open VLD), erop dat de lokale overheden een sterke basisreflex ontwikkelen richting bouwkundig erfgoed. De dagelijkse praktijk stemt ons pessimistisch. Zelfs als de beleidsinstrumenten er zijn, komen de meeste steden en gemeenten niet verder dan een ad hoc beleid. Bovendien onderschat de minister hierbij absoluut de druk van projectontwikkelaars op die lokale overheden.

Als de minister het echt meent met de bescherming van het bouwkundig erfgoed in onze steden en gemeenten dan zal hij met meer moeten afkomen dan met een belastingsaftrek. Vlaanderen moet zelf gewoon een doortastender beleid gaan voeren. Vlaanderen heeft nu minder dan 12.000 beschermde gebouwen. Amsterdam alleen heeft 25.000 gebouwen die onder één of andere beschermingsmaatregel vallen.
Wij hebben in Vlaanderen schitterende historische steden. Maar iedere dag verliezen onze steden verder aan historische context. Laat ons de 20ste Open Monumentendag aangrijpen om de aantasting van het bouwkundig erfgoed in vele Vlaamse steden te stoppen

Filip Watteeuw (Gent), Bram Vandekerckhove (Gent), Wouter De Vriendt (Oostende), Freya Piryns (Antwerpen), Elisabeth Meuleman (Oudenaarde), Filiep Bouckenooghe (Roeselare), Karine Kindermans (Aalst), Fatiha Dahmani (Leuven), zijn gemeenteraadsleden voor Groen!

terug

West-Vlaamse tweets

Doe mee

Wil je de handen uit de mouwen steken als vrijwilliger of wens je lid te worden van Groen ? Alle info vind je op de Landelijke website van Groen

Lees Mee

Pit is een driemaandelijks infoblad voor sympathisanten. De reeds verschenen edities kan je online bekijken.
Wil je Pit voortaan in je brievenbus krijgen, vul dan het formulier in onderaan deze pagina.

feed

Groen! West-Vlaanderen, Sergeant De Bruynestraat 78-82, 1070 Brussel | 02 219 19 19 | E-mail | ©2012